This post is also available in:
Español 
English
Van Apurímac naar Utrecht – Het verhaal van een Andes-cultureel ambassadeur
Er zijn kinderen die opgroeien tussen de bergen en leren luisteren naar de stilte van de aarde voordat ze iets anders leren. Alma Inkari was zo’n kind. Hij groeide op in Totora, Apurímac, in een gemeenschap waar Quechua niet werd onderwezen — het werd geademd. Waar Pachamama geen concept uit een boek was, maar een levende aanwezigheid waar elke dag mee werd samengeleefd. Waar respect voor ouderen, solidariteit onder elkaar en harmonie met de natuur geen opgelegde regels waren, maar natuurlijke manieren van zijn in de wereld. Daar was Alma gelukkig, zonder te weten dat die verbinding met het essentiële jaren later het enige zou zijn dat hem heel zou houden te midden van het lawaai van de wereld.
“In die gemeenschap geboren worden was een zegen,” herinnert hij zich. “Ik groeide gelukkig op, omringd door de Andes-natuur, me deel voelend van de Pachamama.”
Deze woorden klinken niet als lege nostalgie. Ze klinken als de waarheid van iemand die lang genoeg heeft geleefd om te weten wat er echt toe doet.
De eerste alpaca-wollen bal
Alma was 7 of 8 jaar oud op de dag dat het hele dorp stilviel voor een voetbalwedstrijd: het lokale team tegen het team van een ander dorp. Slechts elf geselecteerde jongens mochten spelen. De rest keek toe vanaf de zijlijn, met gekruiste armen en ogen vol verlangen.
Alma wilde deel uitmaken van die opwinding. En toen hij zag hoe de andere honderdvijftig kinderen in het dorp ook wilden spelen, ontbrandde er iets in zijn hoofd. Hij herinnerde zich dat zijn oudere broer een oude leren bal had, kapot en zonder binnenband. Hij rende naar huis, vulde hem met alpacawol, naaide hem dicht met magueydraad en keerde terug naar het dorpsplein roepend: “Wie wil er spelen?”
Veertig tegen veertig. Een bal die niet stuiterde, maar rolde. En alle kinderen die eerder alleen maar hadden toegekeken, renden, lachten en waren gelukkig.
Dat tafereel — een jongen die een bal improviseert met wat hij heeft zodat niemand buitengesloten wordt — is misschien wel het beste beeld van wat Alma Inkari altijd bij zich zou dragen: de zekerheid dat er met creativiteit en vastberadenheid altijd een manier is om anderen te includeren.
De lange reis die begon zonder te begrijpen
Op een dag hoedde Alma zijn lama’s in de hooglanden bij zijn gemeenschap, samen met zijn familie en andere kinderen. De zon brandde op de hellingen en de wind floot tussen de rotsen terwijl de kudde langzaam bewoog. Het was alsof de tijd daar niet bestond. Het was zijn wereld: de bergen, de dieren, de stilte die alleen werd verbroken door voetstappen op de aarde. Hij had niets anders nodig.
In de verte zag Alma zijn tante naderen. Toen ze aankwam, kreeg hij het nieuws: zijn oudere broer had hem een ticket gestuurd vanuit Lima. Hij moest gaan studeren in de hoofdstad. Er was geen ruimte voor discussie. In de Andes-cultuur is het woord van ouderen niet onderhandelbaar. Alma luisterde naar zijn tante, bleef stil, boog zijn hoofd en gehoorzaamde.
Op 14-jarige leeftijd begreep Alma niet volledig wat het betekende. Hij wist alleen dat zijn broer hem riep en dat je een oudere broer niet ongehoorzaam bent. Er was geen woede, ook geen vreugde. Er was eerder een vreemde mix van verdriet om het dorp te verlaten en opwinding om hem weer te zien. Er waren jaren verstreken sinds de laatste keer.
Het afscheid was eenvoudig, zoals alles in de gemeenschap. Ooms, neven, buren die hun hele leven familie waren geweest, verzamelden zich om afscheid te nemen. De lama’s bleven achter, grazend, onbewust van alles. De wind bleef waaien. De Andes bleef daar, eeuwig. Alma vertrok zonder om te kijken. Maar hij voelde het gewicht van het dorp op zijn schouders gedurende de hele reis.
Hij arriveerde in San Juan de Miraflores, bij het huis van een tante. Alma herinnert zich lachend dat hij bij aankomst in Lima iedereen op straat groette — de buurman, de bakker, elke voorbijganger die zijn pad kruiste — zoals gebruikelijk in de Andes, waar niemand een vreemde is. Al snel begreep hij, met dezelfde glimlach waarmee hij het vandaag vertelt, dat dat in de grote stad niet zo ging. Mensen keken hem aan alsof hij van een andere planeet was geland. En op een bepaalde manier was dat ook zo.
Daarna verhuisde hij naar Villa El Salvador, naar het huis van zijn broer, en studeerde aan de Federico Villarreal-school. Daar voelde hij voor het eerst het gewicht van discriminatie. Het was een vreemd gevoel voor iemand die uit een gemeenschap kwam waar wederzijds respect zo vanzelfsprekend was als ademen, en waar een groet nooit reden tot achterdocht was geweest.
Maar hij liet zich niet verslaan. Hij wijdde zich aan zijn studie, begon gretig te lezen en verbreedde zijn kennis. “Ik heb meer geleerd uit boeken dan van school zelf,” bekent hij. En hoewel hij het niet zegt, merk je dat de trots op zijn eigen inspanning nog intact is.
Quechua als paspoort: een ongeluk dat zijn naam en lot veranderde
Op zijn 18e reisde hij naar Ecuador. In Quito hoorde hij een groep Ecuadorianen Quechua spreken en benaderde hen zonder aarzeling. Hij vroeg uit welke gemeenschap ze kwamen. Zij vroegen hem op hun beurt waar hij vandaan kwam. “Peru,” antwoordde Alma. Toen keek een van hen hem aan met een plagende glimlach en zei: “Sonso [dommerik], waarom doe je alsof je een buitenlander bent?” Alma legde uit dat hij echt Peruaans was, dat hij niet loog. Ze werden vrienden. En dat moment opende zijn ogen: Quechua kent geen grenzen. Het is een taal die landen doorkruist, gemeenschappen verenigt en bestaat voorbij de kaarten die kolonisten hebben getekend.
Zo begon Alma, met Quechua als paspoort, door heel Latijns-Amerika te reizen — Argentinië, Chili, Colombia, Brazilië — en communiceerde hij in de voorouderlijke taal van de Inca’s. In 1989, terwijl hij Andesmuziek speelde in een restaurant in Venezuela, benaderde een Peruaanse diplomaat hem: ze hadden een muziekgroep nodig voor een evenement in het Miraflores-paleis. Die nacht, gekleed in Inca-kostuums, zongen ze in het Quechua. Iedereen danste. Iedereen was vervuld van vreugde.
De Venezolaanse autoriteiten waren verrukt over de muziek en Alma’s optreden. Na afloop overhandigde de Peruaanse ambassadeur in Venezuela hem een brief en een missie: Peru en zijn cultuur over de hele wereld vertegenwoordigen. Zo begon zijn wereldtournee.
Maar er was nog iets dat Alma niet had opgelost: zijn naam. In Brazilië voelde hij dat hij zichzelf moest zijn en de opgelegde naam moest achterlaten die niets met zijn cultuur of zijn Inca-erfgoed te maken had. Hij begon zichzelf Inkari te noemen, naar de legende. Zes maanden later kostte een ongeluk hem bijna het leven. Toen hij uit de coma ontwaakte, wist hij het duidelijk: zijn volledige naam zou vanaf dat moment Alma Inkari zijn.
Sommige namen worden gekozen. En sommige namen kiezen jou.
Aankomst in Nederland: de kou, de liefde en een nieuw leven
De missie vervullend die hem was toevertrouwd, arriveerde Alma op een dag op Curaçao. Een eiland van Caribische zee en zoute wind, waar hij de Peruaanse cultuur deelde en toonde met dezelfde vanzelfsprekendheid waarmee hij ooit lama’s had gehoed op de heuvels van Apurímac. De minister van Cultuur van het eiland, die zijn plannen voor een Europese tournee hoorde, vroeg hem contact op te nemen met de Nederlandse autoriteiten. “Het is noodzakelijk dat jullie de Andes-visie en cultuur in Nederland delen,” zei hij tegen hem.
Zo arriveerde Alma, zonder het te plannen, in Nederland. Een land dat niet meer verschillend had kunnen zijn van zijn bergen: vlak, met grijze luchten en grachten die het land in rechte lijnen snijden. Hij ontmoette Nederlandse hoogwaardigheidsbekleders, met de echo van zijn quena’s bij zich en de zekerheid dat de Andes-cultuur iets te zeggen had in deze hoek van de wereld.
Alma herinnert zich nog de eerste keer dat hij Nederland uit het vliegtuigraam zag. Alles was vlak. Niet zomaar een vlakte, maar een uitgestrektheid die zo perfect horizontaal was dat het met een liniaal leek gemaakt. Hij, die was opgegroeid tussen bergen, heuvels en ravijnen, kon niet geloven wat hij zag. “Waar zijn de bergen?” dacht hij. En toen, met die directe logica die alleen iemand heeft die in de Andes is opgegroeid, kwam hij tot een conclusie waar hij vandaag nog om moet lachen: “De Nederlanders moeten ze allemaal hebben weggehaald zodat vliegtuigen veilig kunnen landen op Schiphol.”
Het beeld is onweerstaanbaar: een leger Nederlandse ingenieurs, met hun gele helmen en klompen, die de Andes-Alpen steen voor steen afbreken om de landingsbaan voor KLM vrij te maken. Natuurlijk had niemand bergen verplaatst. Nederland was altijd al zo geweest: een land dat eruitziet alsof de zee het heeft platgestreken. Maar voor een kind uit Apurímac dat de wereld vanaf de hoogte zag, was de enige mogelijke verklaring dat de mensen hier niets aan het toeval overlieten — zelfs de geografie niet.
Rond dezelfde tijd, zonder het te zoeken, ontmoette hij zijn vrouw. En na vele jaren door Europa te reizen, besloot hij zich op een dag te vestigen. Hier. In dit land van molens en tulpen, van fietsen en fijne regen.
Voor velen zijn het Nederlandse klimaat en de cultuur een probleem. Een onzichtbare muur die ze nooit weten te beklimmen. Voor Alma Inkari was het dat niet. Maar zijn gemak om te integreren komt niet doordat hij lokale gewoonten sneller leerde dan anderen. Zijn geheim is ouder, dieper: voordat hij verbinding maakt met een nieuwe samenleving, maakt hij verbinding met de harmonie van het land. Met Pachamama. Waar hij ook gaat, hij zoekt de pols van de grond, de richting van de wind, de manier waarop het licht de bomen raakt. Want als je in vrede bent met de aarde, kan elk land thuis worden.
“Opgroeien in een Andes-gemeenschap gebaseerd op respect en harmonieus samenleven, helpt enorm om te integreren in elke samenleving,” legt hij uit. Het is geen loze kreet. Dit is iemand die uit eerste hand heeft ervaren dat de Andes-wereldvisie — die manier om de wereld te begrijpen waar alles verbonden is — een brug is, geen barrière.
De muziek en de filosofie die de tijd gelijk heeft gegeven
Muziek staat niet los van de Andes-wereldvisie. Voor Alma Inkari is het geen toeval of versiering: het is een natuurlijke verlenging van de verbinding met de aarde. “Muziek verbindt ons met harmonie en het land,” legt hij uit. “Het is een dankbetuiging aan het leven en een respect voor tradities.”
Hij speelt graag de quena, de zampoñas. Instrumenten die niet klinken als virtuositeit maar als herinnering, als bergwind, als iets dat in het bloed zit.
Hier in Nederland richtte hij InkaPacha op, een organisatie die Latijns-Amerikaanse artiesten uit de Inca-wereld naar deze hoek van Noord-Europa brengt. Maar zijn missie gaat verder dan muziek: InkaPacha bestaat om respect te delen, om verbinding te maken met de natuur, om bewustzijn, liefde en harmonie met de aarde te creëren.
Hij vertelt dat hij begin jaren negentig een Inti Raymi-evenement organiseerde en sprak over harmonie en respect voor de aarde. In die tijd zeiden veel Nederlanders tegen hem dat dit achterhaalde ideeën waren. “Nu heeft de tijd ons gelijk gegeven,” herinnert Alma zich met een glimlach.
Hij is verschenen in Nederlandse televisieprogramma’s zoals RTL en Jack Spijkerman, waar hij de Andes-cultuur in Nederlandse huiskamers bracht. Maar voor hem is muziek geen etalage. Het is een manier om verbinding te maken met harmonie en de aarde.
Tegenwoordig promoot hij via InkaPacha opruimprogramma’s voor plastic in de natuur en steunt hij scholen in Andes-gemeenschappen. Pachamama is geen abstract idee. Het is wat elke dag verzorgd moet worden.
De erfenis en de Incacode die nooit vervaagt
Alma is vader van zes kinderen en al grootvader. Al zijn kinderen hebben Quechua-namen. En zijn kinderen hebben uit eigen initiatief ook Quechua-namen aan hun eigen kinderen gegeven.
“Ik geef de cultuur niet door,” zegt hij, “ik beoefen haar. Kinderen zijn een leeg blad en ze moeten hun eigen verhalen creëren. Ik leerde in mijn gemeenschap dat vrijheid en respect worden gedemonstreerd en beoefend. Kinderen leren door het voorbeeld.”
Wanneer hem wordt gevraagd naar een les van zijn voorouders die hem nog steeds leidt, reciteert Alma zonder aarzeling de vergeten wet van Tahuantinsuyo: Ama Quella (Wees niet lui), Ama llulla (Liep niet), Ama sua (Steel niet), Ama wañuninkichu (Dood niet).
De volgorde is belangrijk, legt hij uit. “Alleen wie niet lui is, zal niet liegen. Wie liegt, zal stelen. En alleen een dief zal doden. Als je de vier Incageboden volgt, zul je altijd opstaan als de zon — Inti rina punicunqi.”
Zijn boodschap voor jonge Peruanen in Nederland die verbinding willen maken met hun wortels behoeft geen verfraaiing: “Hou van de aarde. Maak verbinding met haar, je bent een kind van Pachamama. Respecteer anderen en je cultuur. Dan zullen de dingen goed voor je gaan.”
Zijn plannen voor de komende vijf jaar omvatten het ontwikkelen van ecotoerisme van Nederland naar Peru en het tonen van de heilige plekken van de Andes-wereld.
Op 26 juli zal Alma Inkari in Utrecht zijn. Het is niet zomaar een podium in zijn lange carrière: het is de viering van een nieuwe verjaardag van de onafhankelijkheid van Peru, en hij zal het doen waar hij het het beste kan — met muziek, met dans, met de energie van mensen die feestvieren als een vorm van ontmoeting begrijpen. Het EMMA-centrum in Utrecht opent zijn deuren van één uur ’s middags tot elf uur ’s nachts, met Peruaanse catering, een zwembad voor de kinderen en gratis parkeren. De toegang kost slechts vijf euro en kinderen mogen gratis naar binnen. Er is geen beter plan voor een julizondag als je Peru ver van huis wilt voelen.
